Για να γνωρίσουμε το Βόλο

Βόλος, η πόλη των Αργοναυτών και του Μύθου

Στα αρχαία χρόνια στη Θεσσαλία έζησαν ο βασιλιάς Αθάμας και η βασίλισσα Νεφέλη που είχαν δύο παιδιά, τον Φρίξο και την Έλλη.

Ο Αθάμας εγκατέλειψε την οικογένειά του και η Νεφέλη για να προστατεύσει τα παιδιά της ζήτησε τη βοήθεια των θεών. Τότε ο Ερμής της έδωσε ένα χρυσόμαλλο ιπτάμενο κριάρι για να ταξιδέψουν τα παιδιά της από τη δύση στην ανατολή.

Η Έλλη έπεσε από το κριάρι και πνίγηκε …στον Ελλήσποντο.
Ο Φρίξος έφτασε στην Κολχίδα όπου θυσίασε το κριάρι και χάρισε το χρυσόμαλλο δέρας στον βασιλιά Αιήτη.

Στη Θεσσαλία κοντά στο βασίλειο του Αθάμαντα υπήρχε το βασίλειο του Αίσωνα ο οποίος σε κάποια στιγμή παρέδωσε το βασίλειο του στον αδελφό του Πελία με την προϋπόθεση ότι όταν ο γιος του Ιάσονας ενηλικιωθεί, ο Πελίας να του παραδώσει το βασίλειο.

Έφτασε ο καιρός και ο Ιάσονας ζήτησε από τον θείο του πίσω το βασίλειο. Εκείνος τότε του είπε ότι θα του το έδινε μόνο εάν έφερνε το χρυσόμαλλο δέρας από την Κολχίδα…

Το πλοίο για το ταξίδι, το κατασκεύασε ο Άργος, από τον οποίον πήρε και το όνομα του, Αργώ. Ήταν φτιαγμένο από δένδρα του Πηλίου, υπό την καθοδήγηση της θεάς Αθηνάς. Είχε πενήντα κουπιά και στην πλώρη η Αθηνά είχε τοποθετήσει ένα κομμάτι από την ιερή ομιλούσα βαλανιδιά της Δωδώνης.

Στην εκστρατεία πήραν μέρος όλοι οι ήρωες της Ελλάδος, πενήντα τον αριθμό, συμπεριλαμβανομένου και του Ηρακλή. Ανάμεσα τους ήταν οι Διόσκουροι, Κάστωρ και Πολυδεύκης, ο Ορφέας, ο Πηλέας, ο Λαέρτης, ο Τελαμών και η κυνηγός Αταλάντη, η μόνη γυναίκα.

Απέπλευσαν από τις Παγασές, το λιμάνι της Ιωλκού, πέρασαν από τη Λήμνο, τη Σαμοθράκη, νίκησαν τις συμπληγάδες πέτρες, κωπηλάτησαν ανατολικά και έφτασαν στο βασίλειο της Κολχίδας.

Η Θεά Αθηνά προσάρμοσε στην πλώρη ένα κομμάτι ξύλο από την ιερή βελανιδιά Δωδώνης που είχε την ιδιότητα να μιλά και να προφητεύει το μέλλον.

Αργώ – το σκάφος:

Ο Ιάσων ζήτησε από τον ξάδερφο του τον ναυπηγό Άργο να κατασκευάσει το πλοίο, που θα τον πήγαινε στην Κολχίδα. Ο Άργος χρησιμοποίησε ξύλα, που έκοψε από τα δάση του Πηλίου και με τη βοήθεια της θεάς Αθηνάς ναυπήγησε την Αργώ.

Αργώ: Εμβολοφόρο 50 κωπήλατο πλοίο (μονήρης πεντηκόντορος) με βοηθητική απλή ιστιοφορία, χτισμένο χωρίς σκελετό από ημικατεργασμένη δασική ξυλεία. Προϊστορικό πλοίο του 14ου αιώνα π.χ. Ανήκει στη τυπολογία της ηπειρωτικής ναυπηγικής σχολής δηλαδή στην ίδια οικογένεια με τα μακριά καράβια του Ομήρου και τα μετέπειτα γνωστά εμβολοφόρα πολεμικά πλοία της αρχαιότητας.

ΤΕΧΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Διαστάσεις:
Μήκος 28,5 μ.
Πλάτος 4,20 μ.
Εξωτερικό ύψος 1,95 μ.

Κατάρτι:
Ύψος: 8 μ.
Υλικό έλατο (λόγω ελαστικότητας)

Πανί:
Εμβαδό: 55 τ.μ. (υλικό καραβόπανο υφαντό)

Άγκυρα:
2 άγκυρες πέτρινες -
βράχοι σε σχήμα καμπάνας με σχοινιά.

Στηρίξεις:
Στερεώσεις με σχοινιά και ναυτικούς κόμπους.
Κατασκευή συνδεδεμένη με τόρμους, εντορμίες και γόμφους (μόρσα και καβίλλιες) χωρίς χρήση μεταλλικών συνδετικών μέσων (καρφιών).

Τύπος ξύλων: (5 είδη ξύλων)
Καρίνα: οξυά
Χέλισμα: μελιά
Στείρα: βελανιδιά
Πέτσωμα: πεύκο
Κατάρτι: έλατο

Μέγιστη εκτιμώμενη ταχύτητα:
8,5 ναυτικά μίλια

Μέση προβλεπόμενη ταχύτητα:
6 ναυτικά μίλια

Κουπί
Μήκος από 4,50 έως 5,00 μέτρα
Υλικό κατασκευής: έλατο

Αριθμός κουπιών
50 κωπηλάτες, 50 κουπιά

Ερευνητικό πρόγραμμα ΑΡΓΩ: Έρευνα, Μελέτη, Κατασκευή

2002 Έναρξη πειραματικού προγράμματος
2004 Έναρξη πειραματικής ναυπήγησης
Αναζήτηση και συγκέντρωση ξυλείας από το Πήλιο, το βουνό των κενταύρων
Χρήση εργαλείων της εποχής
Κατασκευή της Τρόπιδας (καρίνα)
Χτίσιμο πλαϊνών τμημάτων
2006 Ολοκλήρωση της κατασκευής
Καθέλκυση του πλοίου
2007 Δοκιμαστικοί πλόες
2008 Πειραματικό ταξίδι

Χρηματοδότηση κατασκευής Δήμος Βόλου-Δημοτική Τουριστική Επιχείρηση Βόλου
Διεξαγωγή προγράμματος Ινστιτούτο έρευνας αρχαίας Ναυπήγησης και Τεχνολογίας NAUDOMO

Το Ταξίδι
Το καλοκαίρι του 2008 θα πραγματοποιηθεί το πειραματικό ταξίδι της Αργούς από το Βόλο έως την αρχαία Κολχίδα. Η Αργώ θα ταξιδεύει με το φώς της ημέρας και πάντα ενόψει ακτών.
Απόσταση ταξιδιού πάνω από 1300 ναυτικά μίλια με κουπιά.

Προσεγγίσεις – Λιμάνια:
Ελλάδα: Βόλος(Ιωλκός), Αφέτες (2 προσεγγίσεις), Λήμνος, Σαμοθράκη
Τουρκία: Canakkale (Άβυδος), Erdek (Κύζηκος), Mudanya (Απάμεια – Κίος), Istanbul (Κωνσταντινούπολη), Sile (Σίλη), Karasu (Σαγγάρειος), Eregli (Ηράκλεια), Bartin (Άμαστρις), Inebolu (Ινέπολις), Sinop (Σινώπη), Bafra (Θερμόδων), Unye (Θεμίσκυρα), Giresun (Κερούς), Trabzon (Τραπεζούς), Pazar – Ardesen (Αθήνα)
Γεωργία: Batumi (χώρα Κόλχων), Poti (χώρα Κόλχων)
Ρωσία: Sotsi

Διάρκεια ταξιδιού πάνω από 2 μήνες, χρόνος κωπηλασίας 35 ημέρες.

Αρχαία Περίοδος

Η περιοχή συγκεντρώνει μερικές από τις σημαντικότερες νεολιθικές θέσεις, όχι μόνο για τα ελληνικά δεδομένα, αλλά και για τα δεδομένα της Βαλκανικής. Μέχρι τώρα οι αρχαιολογικές έρευνες έχουν φέρει στο φως 40 περίπου νεολιθικούς οικισμούς (7η-8η χιλιετία π.Χ.), που αρκετοί από αυτούς εξακολούθησαν τις δραστηριότητές τους και στη διάρκεια της εποχής του χαλκού (3000-1500 π.Χ.). Σημαντικότεροι νεολιθικοί οικισμοί είναι το Σέσκλο και το Διμήνι, όπου οι έρευνες ανέδειξαν χαρακτηριστικά γραπτά κεραμικά, κοκάλινα και λίθινα εργαλεία, καθώς και αντικείμενα από οψιδιανό, που προερχόταν από τη Μήλο. Σημαντικές μυκηναϊκές θέσεις στην περιοχή είναι στο λόφο των Αγίων Θεοδώρων, στη σημερινή συνοικία του Βόλου Παλιά, και τα Πευκάκια. Στη μυκηναϊκή περίοδο χρονολογείται η ίδρυση της Ιωλκού, σημαντικού οικονομικού και πνευματικού κέντρου της περιοχής, που συνδέεται άμεσα με τον ξακουστό μύθο της Αργοναυτικής εκστρατείας. Οι παλιότεροι ερευνητές θεωρούσαν ότι η θέση της Ιωλκού ήταν στα Παλιά. Τα νεότερα, όμως, αρχαιολογικά ευρήματα στο Διμήνι αναθεωρούν τις παλιότερες απόψεις και τεκμηριώνουν, σε συνδυασμό με τις γραπτές μαρτυρίες, την άποψη ότι η έδρα των βασιλιάδων της Ιωλκού ήταν στο Διμήνι. Εκεί βρισκόταν το κέντρο των οικονομικών δραστηριοτήτων που βασίζονταν στη γεωργία και την κτηνοτροφία ενώ οι δραστηριότητες που είχαν σχέση με τη θάλασσα εξασκούνταν από το λιμάνι στα Πευκάκια. Στην κλασική περίοδο (6ος αι. π.Χ.) άκμασαν οι Παγασές, οι οποίες υπήρξαν επίνειο των Φερών. Το 293/92 π.Χ. ο βασιλιάς της Μακεδονίας Δημήτριος ο Πολιορκητής ίδρυσε την επώνυμή του πόλη, Δημητριάδα, αφού συνοίκισε τις γειτονικές κώμες. Η Δημητριάδα αποτέλεσε έναν ισχυρό στρατιωτικό σταθμό και ορμητήριο των Μακεδόνων. Παράλληλα εξελίχτηκε σε σημαντικό εμπορικό κέντρο με περίοδο ακμής το 217-168 π.Χ. Το 197 π.Χ. η Δημητριάδα καταλαμβάνεται από τους Ρωμαίους. Η πόλη ήταν χτισμένη σύμφωνα με το ιπποδάμειο σύστημα και περιβαλλόταν από ισχυρό τείχος. Στο ανατολικό τμήμα της πόλης βρίσκονταν το ανάκτορο, νότια η αγορά και δυτικά το θέατρο (3ος αι. π.Χ.). Σημαντικότατα ευρήματα της περιόδου αποτελούν οι γραπτές επιτύμβιες στήλες, που δίνουν ενδιαφέροντα στοιχεία για την οικονομία, την κοινωνία και την τέχνη της εποχής.

Μυθολογία

Η περιοχή του Βόλου, η αρχαία Μαγνησία, αποτελεί μια από τις παλιότερα κατοικημένες περιοχές του ελλαδικού χώρου. Οι πρώτες γνωστές εγκαταστάσεις πληθυσμών χρονολογούνται την 7η χιλιετία π.Χ. ενώ η πολιτισμική παρουσία στο χώρο συνεχίζεται χωρίς κενά.ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ Στην περιοχή της Μαγνησίας αφιερώνονται μερικές από τις πιο σημαντικές σελίδες της ελληνικής μυθολογίας. Γενάρχης της περιοχής υπήρξε ο Μάγνης, γιος του Αιόλου, ο οποίος εγκαταστάθηκε στο Πήλιο. Στο Πήλιο κατοικούσαν οι Κένταυροι , τερατόμορφα όντα, που προήλθαν από την ποιητική ένωση του Ιξίωνα και της Νεφέλης. Γνωστός Κένταυρος της μυθολογίας ήταν ο Χείρων, ο οποίος μεσολάβησε για το γάμο του Πηλέα με τη Θέτιδα, που έγινε στο Πήλιο. Στη διάρκεια του γάμου και εξαιτίας του μήλου της Έριδος προκλήθηκε ο Τρωικός Πόλεμος. Στον σοφό κένταυρο Χείρωνα μαθήτευσε ο Ασκληπιός, πατέρας της ιατρικής, καθώς και ο Αχιλλέας. Από τη Μαγνησία, επίσης, ξεκίνησε η Αργοναυτική εκστρατεία, που σχετίζεται ιστορικά με την απαρχή της τεχνικής επεξεργασίας του χρυσού στον Ελλαδικό χώρο.

Παλαιοχριστιανική,Βυζαντινή και Μεταβυζαντινή Περίοδος

Η Δημητριάδα εξακολούθησε την πορεία της και κατά τη διάρκεια της ρωμαϊκής κατάκτησης. Μαζί με τις Φθοιώτιδες Θήβες, που βρίσκονται στη σημερινή Ν. Αγχίαλο, ήταν τα σημαντικότερα κέντρα της παλαιοχριστιανικής και βυζαντινής Θεσσαλίας, αποτελώντας τη διέξοδο της ενδοχώρας προς την θάλασσα. Από τον 5ο αι. μ.Χ. η Δημητριάδα είναι έδρα επισκόπου. Στα τέλη του 6ου αι.και εξαιτίας επιθέσεων των Σλάβων οι Φθοιώτιδες Θήβες εγκαταλείπονται, ενώ οι κάτοικοι της Δημητριάδας καταφεύγουν για προστασία στο λόφο των Αγίων Θεοδώρων στα Παλιά, όπου προϋπήρχε οικισμός οχυρωμένος από τον Ιουστινιανό (551 μ.Χ.). Τους επόμενους αιώνες η πόλη χάνει τη σημασία της,καθώς είναι επισφαλής από τις επιθέσεις των Σαρακηνών πειρατών. Το 1204, μετά την άλωση της Κων/λης από τους Φράγκους η Δημητριάδα δίνεται στους Μελισσηνούς, ονομαστή βυζαντινή οικογένεια. Τον 14ο αι. συναντάται για πρώτη φορά το τοπωνύμιο Βόλος. Το 1423 το κάστρο των Παλαιών καταλαμβάνεται από τους Τούρκους. Τότε αρχίζει η εγκατάλειψη των παραλιακών οικισμών, ενώ οι τελευταίοι κάτοικοι μεταναστεύουν γύρω στα 1600 στο Πήλιο, ιδιαίτερα στον Άνω Βόλο, όπου είχε ήδη μεταφερθεί η έδρα του επισκόπου Δημητριάδος.

Τουρκοκρατία

Την περίοδο της τουρκοκρατίας η οικονομική και πνευματική δραστηριότητα της περιοχής μεταφέρεται στο Πήλιο, γεγονός που ευνοείται από το καθεστώς προνομίων που απολαμβάνει από τους Οθωμανούς. Στη διάρκεια του 18ου αι. το Πήλιο εξελίσσεται σ’ ένα από τα σημαντικότερα πρωτοβιομηχανικά και πνευματικά κέντρα του ελλαδικού χώρου, ενώ στο κάστρο του Βόλου απαγορεύεται ή αποφεύγεται η εγκατάσταση των χριστιανών. Με το ξέσπασμα της ελληνικής επανάστασης του 1821, επαναστατούν τα χωριά του Πηλίου και πολιορκείται το κάστρο του Βόλου από Σπετσιώτικα καράβια χωρίς επιτυχία. Λίγο μετά το 1830 αρχίζει να κτίζεται, έξω από το κάστρο, η πόλη του Βόλου. Η ευνοϊκή γεωγραφική της θέση, λόγω του λιμανιού, συνέβαλε στην εξέλιξή της σε οικονομικό κέντρο της Θεσσαλίας. Το 1881 μετά τη διάσκεψη της Κωνσταντινούπολης ο Βόλος και η περιοχή της Μαγνησίας προσαρτούνται στο νεοελληνικό κράτος.Kείμενα και Φωτογραφικό Υλικό από το ΔΗ.Κ.Ι.

Νεότερη Περίοδος

Η ανάπτυξη του Βόλου μετά την προσάρτηση υπήρξε ραγδαία. Η βιοτεχνική παράδοση του Πηλίου, το λιμάνι του καθώς και τα παροικιακά κεφάλαια που εισέρευσαν στην περιοχή ήταν μερικοί από τους παράγοντες, που ευνόησαν την οικονομική εξέλιξη της πόλης με κύριες κατευθύνσεις το εμπόριο και τη βιομηχανία. Η ευνοϊκή θέση και η αλματώδης οικονομική εξέλιξη της πόλης προσέλκυσαν κατοίκους και επενδυτές από άλλες περιοχές. Η περιπέτεια της κατάληψης του Βόλου, για ένα χρόνο, στη διάρκεια του ελληνοτουρκικού πολέμου του 1896-97, δεν είχε μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην ανάπτυξή του. Το 1886 ολοκληρώθηκε η σιδηροδρομική σύνδεση του Βόλου με τη Λάρισα και την Καλαμπάκα. Το 1895 επίσης, άρχισε τη λειτουργία της η σιδηροδρομική γραμμή Βόλου-Λεχωνίων, που επεκτάθηκε ως τις Μηλιές το 1904. Παράλληλα, το 1892, ξεκίνησαν τα έργα διαμόρφωσης του λιμανιού που συνεχίστηκαν και μετά τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο, αφού οι ανάγκες της διακίνησης των εμπορευμάτων συνεχώς αυξάνονται. Ας σημειωθεί ότι το 1919 το λιμάνι του Βόλου ήταν το πρώτο λιμάνι σε εξαγωγές καπνών στην Ελλάδα με ποσοστό εξαγωγών 30%. Συγκεντρώνοντας όλες τις προϋποθέσεις -κεφάλαια, εργατική δύναμη, διευρυμένη εσωτερική αγορά, πρόσβαση στις πρώτες ύλες- ο Βόλος εξελίχθηκε προπολεμικά σε σημαντικό βιομηχανικό κέντρο. Οι κυριότεροι κλάδοι της βιομηχανίας ήταν τα τρόφιμα, το μέταλλο, ο καπνός, η υφαντουργία και η βυρσοδεψία. Παράλληλα με την οικονομική άνθηση, αναπτύχθηκε σημαντική πολιτιστική και κοινωνική δραστηριότητα. Το 1894 θεμελιώθηκε το Δημοτικό Θέατρο, το 1896 ιδρύεται ο Γυμναστικός Σύλλογος, το 1908, το Ανώτερο Δημοτικό Παρθεναγωγείο, πεδίο εφαρμογής των εκσυγχρονιστικών εκπαιδευτικών αντιλήψεων του διευθυντή του Αλ. Δελμούζου και το Εργατικό Κέντρο Βόλου, το πρώτο στην Ελλάδα. Ο Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος ανέκοψε προσωρινά την εξέλιξη της πόλης. Την περίοδο 1941-44 ο Βόλος δοκιμάζεται σε όλα τα επίπεδα από τη γερμανική κατοχή. Μεταπολεμικά ο Βόλος εξελίχθηκε σ’ ένα από τα σημαντικότερα πολεοδομικά συγκροτήματα της Ελλάδας από οικονομική και δημογραφική άποψη, αποτελούμενο από τους Δήμους Βόλου και Ν. Ιωνίας και μικρότερες περιαστικές κοινότητες. Οι σεισμοί του 1955 άλλαξαν την αισθητική της πόλης. Η σύγχρονη πόλη, αξιοποιώντας τη βιοτεχνική τεχνογνωσία του Πηλίου, το εργατικό δυναμικό της Θεσσαλίας και ιδιωτικές επενδύσεις εξελίχθηκε σε σημαντικό βιοτεχνικό και βιομηχανικό κέντρο, με το τρίτο κατά σειρά μεγέθους λιμάνι της χώρας. Η οικονομία της πόλης στηρίζεται στη βιομηχανία, το εμπόριο, τη βιοτεχνία, τις υπηρεσίες και τον τουρισμό. Διαθέτοντας ένα νέο και σύγχρονο πανεπιστήμιο, μια ζωντανή καλλιτεχνική και πνευματική ζωή, αξιόλογη πολιτιστική υποδομή, αλλά και μια προοπτική ουσιαστικής ανάπτυξης ο Βόλος εξελίσσεται σε ένα δυναμικό κέντρο της Ελληνικής περιφέρειας και της Ευρώπης.

Το λογότυπο ΒΟΛΟΣ-ΛΑΡΙΣΑ 2013 συμβολίζει δύο ιδέες. Ο πρώτος συμβολισμός είναι διπλός αφού αναδεικνύει δύο βασικά στοιχεία της φύσης, την Γη και την Θάλασσα, την Θάλασσα και τις χώρες της Μεσογείου. Το γαλάζιο αρχαίο ελληνικό ταχύπλοο πλοίο, συμβολίζει τη Μεσόγειο, τη ναυτιλία και είναι ένα στοιχείο κοινό, όλων των χωρών της Μεσογείου. Μέσα όμως από την πλούσια ελληνική μυθολογία, όπου οι ανθρώπινοι ήρωες διαδέχονται ο ένας τον άλλο υπάρχει και ένα ηρωικό πλοίο που έμεινε στην ιστορία, η “Αργώ” της Αργοναυτικής εκστρατείας και του Ιάσωνα. Το πράσινο φύλλο ελιάς συμβολίζει τις Μεσογειακές χώρες αφού είναι ένα κοινό τους στοιχείο αλλά κυρίως ένα ιερό στοιχείο της ελληνικής παράδοσης και ιστορίας. Το σχήμα του φύλλου μοιάζει και με μάτι, είναι από τα ζωγραφιστά μάτια της “Αργώ”. Η διχρωμία απεικονίζει της δύο διοργανώτριες πόλεις. Το γαλάζιο τον Βόλο σαν τη παράλια πόλη και το πράσινο τη Λάρισα σαν την ηπειρωτική πόλη. Ο δεύτερος συμβολισμός του λογότυπου πηγάζει μέσα από την συνολική εικόνα και τον χρωματικό κώδικα του και υποδηλώνει την φύση, την προσοχή και φροντίδα μας στο περιβάλλον. Ο πιο σημαντικός συμβολισμός της λογοτύπησης της υποψηφιότητάς μας είναι ότι για πρώτη φορά το Περιβάλλον παίρνει πρωτεύοντα ρόλο και σαν προτεραιότητα αλλά και σαν έννοια στο έργο μας για μία άρτια και τέλεια διοργάνωση των δέκατων έβδομων Μεσογειακών Αγώνων.